wos

Prezydenci polscy po 1989 r. w kolejności sprawowania urzędu:

1989 – 1990 wojciech jaruzelski 1990 – 1995 lech walesa 1995-2005 Aleksander kwasniewski 2005-2010 lech kaczynski 2010-2015 bronislaw komorowski 2015-2025 andrzej duda 2025 Karol nawrocki

KOMPETENCJE PREZYDENTA RP

reprezentuje panstwo, podpisuje ustawy, powoluje rzad, zwierzchnik sil zbrojnych, moze skrocic kadencje sejmj

ZADANIA RADY MINISTRÓW

zwierzchnik administracji rzadowej, opracowuje budzet panstwa, dba o bezpieczensgwo i gospodarke, wykonuje ustawy jsyalone ptzez parlament, prowadzi poliyke panstwa

zadania parlamentu

stanowienie praw przez uchwalenie ustawy, decydowanje o finansach panstwa, powolywanie i odwolywanie rzadu

Etapy powstawania ustaw

inicjatywa ustawodawcza-sejm-senat-prezydent(wetuje, odstla do sejmu lub trybunalu konstytucyjnego, podpisuje

Etapy tworzenia rządu

prezydent powoluje premiera, premier proponuje ministrow, prezeydeny powoluje rzad, sejm udziela wotum zaufania

NIEZAWISŁOŚĆ SĘDZIOWSKA

niezależność sędziów od wszelkich wpływów, nieusuwalność, immunitet sędziowski.

ZASADA DWUINSTANCYJNOŚCI

zasada polegająca na tym, że każda sprawa sądowa może być rozpatrzona przez sąd dwóch instancji.

PAŃSTWO

terytorialność • zamieszkujący je ludzie • suwerenna władza • przymusowość

USTROJE POLITYCZNE demokracja chatakterystyka

system, w którym źródłem władzy są wszyscy obywatele, rządy są sprawowane przez wybieranych na określony czas przedstawicieli władzy, poddanych kontroli społeczeństwa.

SYTUACJA OBYWATELA w demokracji

wolny, swobodnie określa swoje cele, sposób życia • uczestniczy w życiu publicznym • współdecyduje o tym kto rządzi

AUTORYTARYZM CHARAKTERYSTYKA:

ustrój, w którym władzę sprawuje mniejszość (jednostka) bez zgody i kontroli większości, najczęściej przy pomocy armii.

autorytarymz SYTUACJA OBYWATELA

pozbawiony praw politycznych i wpływu na rządzących • zachowuje pewien zakres wolności w życiu prywatnym

TOTALITARYZM CHARAKTERYSTYKA

ustrój, w którym panuje dyktatura jednej partii i obowiązuje jedna, narzucona wszystkim obywatelom, ideologia.

SYTUACJA OBYWATELA: totalitaryzm

jest pozbawiony praw politycznych i wpływu na rządzących • kontrolowany w życiu prywatnym • zmuszony do wyznawania obowiązującej ideologii

PARTIA POLITYCZNA

zorganizowana grupa ludzi, która ma wspólne cele polityczne i stara się zdobyć władzę w państwie poprzez wybory.

funkcje oartii politycznej

reprezentowanie społeczeństwa • udział w tworzeniu prawa i polityki państwowej • mobilizowanie obywateli do brania udziału w wyborach PRZYKŁADY: • PiS, Platforma Obywatelska, Lewica, Polskie Stronnictwo Ludowe (PSL)

immunitet

instytucja prawna polegająca na wyłączeniu danej osoby od stosowania wobec niej wybranych przepisów prawnych.

apelaxja

środek odwoławczy od orzeczenia sądu I instancji do sądu II instancji.

kasacja

prawo do uchylenia wyroku, gdy zachodzi przypuszczenie, że mogło dojść do uchybień prawnych, które mogły mieć wpływ na decyzję sądu.

interpelacja

pisemne pytanie kierowane przez posła do premiera lub ministrów, na które adresat ma obowiązek odpowiedzieć w określonym terminie.

frekwencja wyborcza

odsetek osób uprawnionych do głosowania, które wzięły udział w wyborach.

dualizm wladzy wykonawczej

system, w którym władzę wykonawczą sprawuje jednocześnie prezydent i rząd.

konstytucja

najważniejszy akt prawny w państwie, który określa ustrój prawa i obowiązki obywateli oraz organizację władz.

teybunal stanu

organ władzy sądowniczej, którego zadaniem jest egzekwowanie odpowiedzialności najwyższych urzędników w państwie za naruszenie konstytucji.

teubunal konstytucyjny

organ, który sprawdza, czy ustawy są zgodne z konstytucją.

zasady demokracji

suwerenność narodu • pluralizm polityczny • trójpodział władzy • nadrzędność prawa w państwie

trojpodzial wladzy

ustawodawcza tworzy prawo sejm senat, wynonawcza wprowadza prawo prezydent rada ministrow, sadownicza pilnuje przestrzegania prawa sadytrybunaly

zadania panstawa wewnetrzen

tworzenie dobrego prawa • sprzyjanie rozwojowi gospodarczemu • ochrona dziedzictwa narodowego

zadnia panstawa zewnetrzne

zapewnienie obywatelom bezpieczeństwa • dbanie o interesy państwa na arenie międzynarodowej

zasady wyborow parlamentarnych

b powszechne, równe, bezpośrednie, tajne • Sejm – proporcjonalne • Senat – większościowe wiek kandydata SEJM – 21 lat, SENAT – 30 lat kadencja 4 lata

zasady wyborow prwzydenckich

powszechne, równe, bezpośrednie, tajne wIEK KANDYDATA 35 lat KADENCJA 5 lat (max 2 kadencje)