polski

sredniowiecze

nazwa pochodzi od lacinskiego slowa media media temora co oznaczy wieki srednie

czas trwania V-XV

w europie 476-upadek cesarstwa zachodniorzymskiego, 1453-zajecie konstantynopola przez turkow, 1492-odkrycie ameryki, 1450-wynalezienie druki

czas trwania w polsce X-XV

966- przyjecie chrztu, 1025-koronacja boleslawa,

anonimowosc

autorzy utworow tworzyli je nie dla slawy dla siebie a dla chwaly boga

dwujezycznosc

wiekszosc utworow byla zapisywana na poczatku po lacinie a pozniej po jezykach ojczystych

alegorycznosx

wierzono ze swiat jest jedynie znakiem czegos glebszego, wiekszego, duchowej rzeczywistosci

utyliaryzm

mowi ze dzialanie jest dobre jesli przynosi duzo szczescia jak najwiekszej ilosci lidzi

dydaktyzm

pouczenie, wychowanie oraz ksztaltowanie praw moralnych

pareneza

pokazyanie osob i zachowac godnych nasladowania (wladca, rycerz, asceta)

rekopismiennosx

zapiski i ksiegi byly sporzadzane recznie i funkcjonowaly w nieloczmych egzemplarzach

uniwersalizm

wspolnota kulturowa oparta na jednolitym systemie przekonan i pogladow na obrzasze europy

teocentryzm

poglad filozoficzny mowiacy ze bog to przyczyna srodek i cel wszystkiego

zasada hierarhii i porsednictwa

bog- anioly, czlowiek- swierzeta, a posrednictwa to hylo ze ludzie nie zwracali sie do boga bezposredniio tylko przez posrednikow maryje i jana

augustynizm (6rzeczy)

zalozym to Sw augustyn IV-V, czlowiek to istota pomiedzy dwoma bytami aniolami i zwierzetami, Nawiazuje do filozofii platona, swiat zostal stworzony przez bogla a wszytsko od boga jest dobre a czlowiek odwracajacy sie od boga tworzy zlo, fundament katolic

tomizm

Sw Tomasz z akwinu, XIII, wszystko co sitnieje jest hierarhicznie uporzadkowane i istnieje na drabinie, nawiazuje do arystotelesa, Wiara i rozum

franciszkanizm

Sw Franciszek z Asyzu, XIII- XII, milosierdzie, braterstwo, ubustwo, oparta na milosci do wszytskiego

cechy sredniowiecznego pismiennictwa (8)

sakralnosc, anonimowosc, dwujezycznisc, alegorycznosc, utyliaryzm, dydaktyzm, pareneza, rekopismiennisc

asceta

osoba ktora rezygnuje z dobroci i przyjemnosci zycia dla boga

rycerz

jedna z najbardziej uprzywilejowanych grup w sredniowieczu, obronca ojczyzny,

wladca

musial to byc czlowiek, wierzacy jak asceta, odwazny jak rycerz i miec sobre ufzialy polityczne

dama serca

rycerz musial slizyc swojej damie (kazdy mial swoja), wszelkie walki, podboje byly dedykowane jej wierzac ze jej milosc uczyni rycerza silniejszym

zabytki pismiennictwa

najstarsze teksty- bogurodzica, lamenty swietokrzyskie,

sztuka romanska

budowle z kamienia, niskie przyziemnie obronne, okna zakonczone lagosnym luzkiem, grube mury, na kolumnach plaskorzezby

sztuka gotycka

ciekie ceglane mury, strzeliste, wysokie, duze okna zakonczone szpicem, witrarze, w podtalach ozdobne rozety, budowani w tym stylu katedry

bogurodzica

motyw deesis- prosba do matki boskiej i jana chrciciela, ludzie prosza o dobre zycie na ziemi i w niebie

lament swietokrzyski

rozpacz i smutek maryi nad ukrzyzowaniem syna

legenda o sw aleksym

aleksy pochodzil z bogatego domu ale przez to ze chcial byc blizej boga oddaj swoj dobytek ubogim, uciekl od zony pozostawiajac ja czysta jak i siebie, podczas bycia zebrakiem matka boska mu wyszla z obrazu (cud) podczas smierci dal przeczytac zonie list

rozmowa mistrza polikarpa ze smierca

Polikarp prosił boga zebg zobaczyć śmierć i zadać jej kilka pytań. Gdy to nastpeuje spierc pokqzuje sie jako rozkladajaca sie kobieta z kosa (groza grrr) polikarp sra w gacie gdy z nia gada i blaga smiersc o litosc (zabawnie) Memento mori i dance makabre.

piesn o rolandzie (1)

karol wielki zorganizowal wyprawe do huszpanie przeciwko saracenom (nie wierni) byl tam roland, w wyniku wyprawy francja zdobyla huszpanie jednak podczas odwrotu napadaja na armie gorale roland umiera na wzgorzu chowajac swoi miecz zeby wrog mu go nie bra

piesn o tolandzie (2)

no i nie tracac honoru rycerza mowi ze jego slodka francja i ze jest oddany panstwu zyskuje po smierci chwale i zabieraja go ze wzgorza do nieba

dzieje tristana i izoldy

milosc jako fatum (przeznacenje) chca byc razem ale nie moga bo izolda to zona wasala tristana po ich smierci na ich grobach wyrosl glog ktory je laczy, krol na poczatku go scinal pozniej przestal

dualizm

dwie przeciwstawne wartosci - dobro zlo, cnota grzech

asceza

wyrzeczenie sie przyjemnisci cielesnych na rzecz doskonalednia duszy

krucjata

wojna swieta, chrzesciajnie walczyli przeciw niwiernym

deesis

motyw prosby ludzi do boga za posrednictwem posrednikow

pasja

okreslenie meki i smierci jezusa

pieta

wizerunek matki bozej z jezusem na kolanach

sabat mater

stala matka- cierpienie maryi pod krzyzem

dance makabre

taniec smierci, pokazuje ze smierc zabiera ze soba ludzi w tancu smiejac sie

memento mori

pamietaj o smierci

ars morendi

sztuka umieramia

hagiografia

zywot swietych, dzial pismiennictwa relogijnego przedstawia sie zwietych jaki wzory do naslladowania

historiografia

pisarstwo historyczne

turbadur

rozpoczecie pisania w jezykach obcych a nie lacinie

dantejskie pieklo

podzial piekla na 9 kregow, lucyfer na dnie

etos

kodeks rycerski ktoremu rycerz musialbyc wierny (big honor ojczyxna)

najwazniejsze garunki literackie

piesn, hymn, epos, plankt, lament, romans

cechy wiersza sredniowiecznego

rymy, asylabizm, paraleizm, dydaktyzm, teocentryzm