historia

3 zasadnicze nurty

socjalistyczny ludowy i narodowy

1882

Międzynarodowa Socjalno-rewolucyjna Partia "Ploretariat"

Ludwik Waryński

stał na czele Ploretariatu

Ploretariat

głoszono ideę powszechnej rewolucji, przyjęcie środków produkcji przez ruch pracujący, równość, walkę o ustawodawstwo socjalne; w programie pomijano potrzebę odzyskania niepodległości

1883

Ludwik Waryński zostaje aresztowany

Stanisław Punicki

stanął na czele Proletariatu kiedy aresztowali Waryńskiego

1885

odbył się proces 25 proletariatczyków

Ile trwała kara więzienia Waryńskiego?

16 lat

1886

Proletariat przestaje istnieć

1888

powstaje Drugi Ploretariat

Ludwik Kulczycki i Marcin Kasprzak

stali na czele Drugiego Ploretariatu; wprowadzali terror a więc organizowali zamachy i mordy

1889

powstaje Związek Robotników Polskich

Julian Marchlewski

stał na czele Związku Robotników Polskich; zrezygnował z terroru kładzie nacisk na poprawę bytu robotników

Bolesław Limanowski, Stanisław Menderson, Feliks Perm

stali na czele Związku Zagranicznych Socjalistów Polskich, który powstał w Paryżu; z ich inicjatywy powstaje PPS- Polska Partia Socjalistyczna

1892

powstaje PPS- Polska Partia Socjalistyczna, chcieli odzyskania niepodległości

Bolesław Limanowski

stał na czele PPS- Polskiej Partii Socjalistycznej

Józef Piłsudski i Stanisław Wojciechowski

kładli nacisk na odzyskania niepodległości dopiero w wolnej Polsce planowano przeprowadzić reformy

upaństwowienie

nacjonalizacja przemysłu

1893

powstaje SDKP- Socjaldemokracja Królestwa Polskiego

1900

do SDKP doszła Litwa i powstaje SDKPiL- Socjaldemokracja Królestwa Polskiego i Litwy

Róża Luksemburg, Adolf Warski, Feliks Dzierżyński

działacze SDKPiL

Feliks Dzierżyński

jeden z największych morderców takich jak Stalin, mordował ok tys osób miesięcznie

PPSD- Polska Partia Socjalno-Demokratyczna

ruch socjalistyczny rozwijał się zaborze galicyjskim

Ignacy Daszyński

stał na czele PPSD

ruch ludowy

organizowanie się chłopów, dążył do uniezależnienia chłopa od dziedzica i plebana, walczył o prawa wyborcze dla chłopów, o równomierny rozkład ciężarów podatkowych, o prawa serwidutowe dla chłopów

prawa serwidutowe dla chłopów

prawo do korzystania z łąk, pastwisk, lasów, połowu ryb

kolebka ruchu ludowego

Galicja, ponieważ była tam największa bieda ale też największe swobody polityczne

Stanisław Stojałowski

ksiądz, wydaje gazety skierowane do chłopów "pszczółka" i "wieniec", zakłada stronnictwo ludowe

Bolesław i Maria Wyschoułkowie

kontynuowali dzielność Stajołowskiego, na łamach tygodnika "Przyjaciel ludu" budzili świadomość narodową wśród chłopów

1895

powstaje Stronnictwo Ludowe w Rzeszowie

Karol Lewakowski (adwokat), Jakub Bojko, Jan Stapiński (chłopi)

stali na czele Stronnictwa Ludowego

1903

ewolucja ideologiczna w ruchu i SL zostaje przekształcony w PSL (Polskie Stronnictwo Ludowe)

Jan Stapiński

prezes PSL

1913

dochodzi do rozłamu i powstają 2 partie polskie PSL "Piast" i PSL "Lewica"

PSL "Piast"

na czele stali Wincenty Witos i Jakub Bojko, zawarli sojusz z narodowcami i konserwatystami ale kładli nacisk na sprawy niepodległościwe

PSL "Lewica"

na czele stali Karol Lewakowski i Jan Stapiński, skłaniali się ku socjalistom, podjeli współpracę z PPSD

1887

w Szwajcarii w zamku Hilfiko (w Genewie) powstaje organizacja założona z inicjatywy Zygmunta Miłkowskiego

pseudonim Zygmunt Miłkowskiego

Teodor Tomasz Jeż

Liga Polska

nawiązywali do TDP (Towarzystwa Demokratycznego Polskiego), nawiązywali współpracę z tajna organizacją młodzieży Związek Młodzieży Polskiej "ZET"

Zygmunt Balicki

założyciel tajnej organizacji młodzieży Związek Młodzieży Polskiej "ZET"

Związek Młodzieży Polskiej "ZET"

wydawali tygodnik "Głos"

1893

powstaje Liga Narodowa z połączenia sił Ligi Polskiej i Związku Młodzieży Polskiej "ZET"

Roman Dmowski

stał na czele Ligi Narodowej, której celem było kształcenie narodu polskiego gotowego oprzeć się innym narodowością

egoizm narodowy

prowadzi do wojen, nie ma miejsca na różnorodność wiąże się z nacjonalizmem (kręgosłupem narodowców)

szowinizm

przekonanie o wyższości własnego narodu

ksenofobia

niechęć do obcych

1894

nastąpiły aresztowania w królestwie polskim

1895

Dmowski ucieka do Galicji i wydaje przegląd wszechpolski

1897

Dmowski przekształca Ligę Narodową w Stronnictwo Ludowo-Demokratyczne (Narodowa Demokracja, Endencja, Obóz Narodowy, Obóz Wszechpolski) w programie głosili potrzebę solidarności wszystkich grup społecznych, sprzeciwiali się idei kolejnego powstania

Roman Dmowski

zwolennik idei panslawizmu, uważał że Polacy powinni dogadać się z Rosjanami, zaś Polacy gardzili Rosjanami mimo to uważał że naród większy może zaopiekować się mniejszym

antysemityzm

niechęć do Żydów