chrzescijanska

Ten horyzont oświetla drogę do nadziei bycia: Co mogę wiedzieć? Co powinienem czynić? Czego mogę się spodziewać? Kim jest człowiek?

kant, wprowadzenie do logiki

„Spróbujcie uświadomić człowiekowi, kim jest, a zaraz zacznie się uczyć, kim powinien być”.

Schelling

„Siła jest dziwów, lecz nad wszystkie sięga dziwy człowieka potęga”.

Sofokles, antygona

Religia w ogóle a zwłaszcza chrześcijaństwo kryje w sobie ogromne bogactwo wiedzy o człowieku, od którego nie można się oderwać, ale również odrywać się nie trzeba.

Tishner

namalował obraz człowieka zintegrowanego

św. Tomasz

„panowaniu w odpowiedzialności”

biblia

nie „ma już Żyda ani poganina /.../ niewolnika ani człowieka wolnego, wszyscy bowiem /.../ [są] kimś jednym w Jezusie Chrystusie

sw pawel pisze do galatow

godnosc kazdego czlowieka

jan pawel II

kto wprowadzil jako pierwszy pojecie osoby

tertulian

istota osoby w kontinum swiadomosci

John Locke

Takie rozumienie człowieka, przekraczające granice kultur i narodów,

uznaniu niezbywalnych praw człowieka ujętych w ONZ-towskiej Deklaracji

Trudność psychoanalizy napisał mianowicie, że wielkość, jaką człowiek sam w sobie odkrył, nie ma żadnego uzasadnienia wobec trzech faktów: teorii Kopernika, hipotezy Darwina i samego Freuda.

freud

Problematyka ewolucji, której pionierem był najpierw

Jean Lamarck, rozwinal Darwin

„Kto coś wie o Monteverdim /.../, być może lepiej zrozumie muzykę Mozarta; jednakże pełne zasłuchania i analizy zatopienie się w tę muzykę, nie może być podarowane.”

Gerd Haeffner

mózg działa według tych samych fizycznych praw, jak każda maszyna. „Ale maszyna, którą rozumiemy, nie może tego wszystkiego, co może człowiek; maszyny, która mogłaby to wszystko, co może człowiek, w ogóle byśmy nie rozumieli.”

Alfred Gierer

„Niezastąpionym „ja” jestem tylko o tyle, o ile jestem odpowiedzialny. Mogę zastąpić wszystkich, ale nikt nie może zastąpić mnie. Taka jest moja niezbywalna tożsamość podmiotu.

Levinas

Wszyscy jesteśmy odpowiedzialni za wszystko i wszystkich, wobec wszystkich, a ja bardziej niż wszyscy inni

dostojewski

Czym jest odpowiedzialność w ujęciu francuskiego filozofa? Generalnie mówiąc jest fundamentalnym przejawem uczestnictwa człowieka w dobru

levinas

„Odpowiedzialność nie jest wynikiem wolnego wyboru, to raczej wolność /.../ jest wynikiem odpowiedzialności: jesteśmy wolni lub niewolni w polu odpowiedzialności.”

Tischner, odwolanie do mysli levinasa

sumienie nie oznajmia, co jest hic et nunc dla mnie dobre i źle, nie wyznacza sensu dobra i zła. Sumienie tylko i wyłącznie <<oskarża>> bólem i żalem z powodu możliwego czy faktycznego zła lub opuszczenia dobra

antoni siemianowski

„Wybierając wciąż życie wedle dobra, człowiek wznosi się ku czemuś, co jest ponad czasem. Jest przeświadczony, jakoby samo Wiekuiste Serce pociągało go ku sobie. Człowiek wprowadził swój kruchy los pod dach Dobra, które mu błogosławi.

Tischner, filozofia dramatu

Arystoteles -bezdomnosc/zadomowienie

zadomowienie

platon- bezdomnosc/zadomowienie

bezdomnosc

św. Augustyn- bezdomnosc/zadomowienie

bezdomnosc

czlowiek jako wielka tajemnica

augustyn

chrzescijanski kosmos, biblia- zadomowienie/bezdomnosc

zadomowienie, wieksze niz u arystotelesa

skonczonosc swiata, alegoria krzyza, belka pionowa i pozioma

krzyż, którego belka pionowa, skończona przestrzeń, biegnie od nieba do piekieł przez serce osoby ludzkiej, belka zaś poprzeczna, skończony czas, rozciąga się od stworzenia świata aż do końca dni,

dante i sw tomasz- zadomowienie/bezdomnosc

zadomowienie

Człowiek ma w sobie wszystkie rzeczy stworzone, jak Bóg, tyle że Bóg ma je w sobie jako prawzory, człowiek zaś jako relacje i. Kuzańczyk przyrównuje Boga do bijącego monetę, człowieka zaś do właściciela kantoru wymiany

mikolaj kuzańczyk

kuzanczyk-

zadomowiony

kopernik, kepler, bruno-zadomo/bezdom

bezdomnosc

„Wiekuista cisza tych nieskończonych przestrzeni przeraża mnie”

pascal

„Człowiek jest tylko trzciną, najwątlejszą w przyrodzie, ale trzciną myślącą. Nie potrzeba, by cały wszechświat uzbroił się, aby go zmiażdżyć: mgła, kropla wody wystarczą, aby go zabić.

kuzanczyk

pascal-bezdom/zadomo

bezdomnosc

spinoza-dom/niedom

zadomowiony

tomizm, substencjanolizacja-

boecjusz czlowiek to istota natury rozumnej

marksizm o osobie

materializacja

ontologizacja u F. Nietzschego

wola mocy

ontologizacja u H. Bergsona

rozmach zyciowy

Osoba znaczy tyle co „maska” (prósopon)/ persona

Maska nie - tyle zasłaniała prawdę człowieka, co ją odsłaniała. Aktor, który przywdziewał maskę, zasłaniał to, co nie miało znaczenia dla akcji dramatycznej, natomiast odsłaniał to, co było istotne

dziele Tertuliana „Adversus Praxean” o osobie w stosunku do trojcy swietej

Pojęcie to miało służyć takiemu wyrażeniu przekonania o jedności Trójcy Świętej, które zgadzałoby się z wiarą w bóstwo nie tylko Ojca, lecz także Syna i Ducha Świętego

substancja jest tym, co „naprawdę jest

boecjusz

Substancjalne pojęcie osoby wyklucza osobę jako zasadę relacji dialogicznej

relacji wzajemności, w której, ja jestem dzięki tobie a ty dzięki mnie”

Sądził, że pociąga on za sobą „urzeczowienie” człowieka.

max Scheler

Karol Wojtyła wiele ze swych refleksji poświęca zagadnieniu jako tego, w czym człowiek najpełniej się realizuje

milosc

„Uznanie przyrodzonej godności i niezbywalnych praw wszystkich członków wspólnoty ludzkiej jest podstawą wolności, sprawiedliwości i pokoju świata

Powszechna Deklaracja Praw Człowieka uchwalona po zakończeniu drugiej wojny światowej przez Zgromadzenie Narodów Zjednoczonych 10 grudnia 1948 r

„Nie wszyscy ludzie są równi. [...] Nie wszyscy ludzie są osobami

Hugo Engelhardt

Należy według niego odróżnić biologiczne życie ludzkie od życia osobowego. Do osób zalicza on tylko tych, którzy są zdolni do autonomii i odpowiedzialności moralnej, którzy mogą utworzyć wspólnotę moralną (moral community).

Hugo Engelhardt

Osobą, wedle kogo jest ktoś, kto jest świadomy faktu, że żyje, chce żyć i posiada plany na przyszłość

Singer

„egoizmu gatunkowego” (speciesyzm), czyli w stronniczy, nieuprawniony i jego zdaniem niemoralny sposób stawiamy siebie wyżej względem dobrze funkcjonujących organizmów zwierząt.

peter singer-Tymczasem wszystkie zwierzęta są równe (All animals are equal).

nie tyle funkcje myślenia, co zdolność istot żywych do odczuwania bólu i cierpień.

singer

„Proponuję – pisze on – aby zamiennie traktować dwa słowa „osoba” i „podmiot moralny. [...] Być zaś podmiotem moralnym – stwierdza – to tyle, co być zdolnym do działań moralnych lub, innymi słowy, do odpowiedzialności moralnej”

zbigniew szawarski

„Nie mieszczą się w niej – pisze – ani płody ludzkie, ani nowonarodzone dzieci, ani osoby głęboko upośledzone lub psychicznie chore; ani [...] ludzie cierpiący na otępienie starcze, ani też pacjenci znajdujący się w stanie nieodwracalnej śpiączki

szawarski

przyszla/byla osoba

szawarski

cogito ergo sum, w dualistycznym rozbiciu człowieka na res cogitans i res extensa.

kartezjusz

Uzależnienie istnienia i tożsamości osoby od aktów samoświadomości, refleksji czy pamięci w szczególności podkreślał

john locke

Uzależnienie istnienia i tożsamości osoby od aktów percepcji

hume

istota „myśląca i inteligentna, obdarzona rozumem i zdolnością refleksji”, która „może ujmować siebie myślą jako samą siebie, to znaczy: jako tę samą w różnych czasach i miejscach myślącą rzecz (

locke

ako zasada identyczności przedmiotów nieodróżnialnych (identitas indiscernibilium). W myśl tej definicji dwa przedmioty są identyczne zawsze i tylko wtedy, gdy każda własność przysługująca pierwszemu z nich przysługuje też drugiemu, i odwrotnie.

leibniz

ciaglosc pamieci, swiadomosci- ta sama osoba, to nie to samo co ten sam organizm

locke

„Osoby – pisał – są wiązką lub zbiorem różnych percepcji, które z niepojętą szybkością następują jedna po drugiej, nieustannie się zmieniają i są w ciągłym ruchu”

david hume

twierdzi również, że podczas snu nie jesteśmy osobami, a osoba, która cierpiała i która później nie przypomina sobie cierpienia, nie jest ta samą osoba.

derek parfit

Fundamentalnie ważna jest tzw. Relacja R, czyli uprzyczynowiona w jakikolwiek sposób relacja psychicznej ciągłości i/lub powiązania psychicznego

parfit

Może być oczywiste dla dwojga ludzi, że wzajemnie się kochają, jednak zapytani, czy wciąż są w sobie zakochani, mogą zawahać się przy próbie odpowiedzi na to pytanie.

parfit

identyczność osobowa jest identycznością w mocniejszym sensie niż identyczność rzeczy materialnych. Tożsamość osoby jest pojęciem pierwotnym i nie definiowalnym za pomocą empirycznych kategorii pamięci i świadomości.

butler i reid

„Nie jestem myślą, nie jestem działaniem, nie jestem odczuwaniem; jestem czymś [dziś powiemy: kimś], kto myśli, działa i cierpi”

thomas reid

wyraźnie przeważać monizm materialistyczny

rober spaemann

kulturą śmierci jako segregacji ludzi na osoby i nie-osoby

jan pawel 2

Osoba - przypominam tu omawiane już poglądy- to „ktoś”, a nie „coś”

karol wojtyla

dramat ludzkiej pracy; bowiem podstawową historii człowieka jest historia jego pracy.

marks

Dziejowy dramat ludzkości jest więc w swym rdzeniu dramatem walki o władzę, o panowanie, o przewagę nad mocą, panowanie nad srodkami produkcji

marks

homo sovieticus

marks

„Liście o humanizmie”:, Istota materializmu nie leży w twierdzeniu, że wszystko jest wyłącznie materią, lecz raczej w określeniu metafizycznym, według którego wszelki byt przejawia się jako tworzywo pracy”.

heidegger

praca uczlowieczyla malpe

engels

Ponieważ uważa, że istota człowieka „tkwi” w poszczególnej jednostce;

feuerbach

istota człowieka znajduje się naprawdę poza człowiekiem, w „całokształcie” stosunków społecznych.

marks

Z przedstawionej w „Kapitale” teorii wyzysku wynika, że wyzysk nie musi pokrywać się ze świadomością wyzysku.

marks

cel pracy identyczny z celem walki, czlowiek walczacy

marks

istota sterryzowana (terra - ziemia). Myśl o możliwości istnienia nieba traktowana była nie tyle jako błąd, ile jako zdrada interesów proletariatu

homo sovieticus

Do tego dochodziła potrzeba najważniejsza: potrzeba zaspakajania wszystkich innych potrzeb. Homo sovieticus, zgodnie z naukami klasyków, nie mógł mieć „duszy

homo sovieticus

„Wolność – pisze Tischner - jest przede wszystkim „posiadaniem siebie”.

tischner

„Świadomość dobroci skierowanej ku innemu jest miłością”

ksiadz na manowcach Tischner

„Rdzeniem” człowieka jest miłość. Cała reszta kręci się wokół miłości. Miłość jest podstawowym sposobem uczestnictwa w dobru”

tischner

zlota zyla- filozofia dramatu ludzkiego

tischner

„w pewnym sensie absolutne, ponieważ jest ostatecznym podmiotem dóbr i wartości”

ja aksjologiczne tischner

drugi człowiek ma być w spotkaniu zawsze celem, nigdy zaś środkiem do celu

imperatyw kategoryczny kanta

„Niekiedy może to być zwykłe poprawienie poduszki pod głową chorego, niekiedy wystąpienie z szeregu więźniów obozu koncentracyjnego i odejście do bunkra głodowego, który przeznaczono dla kogoś innego

nadzieja istotna Tischner

doświadczenie agatologiczne jest radykalnym doświadczeniem metafizycznym

tischner